Search
  • Effectief samenwerken en succesvol zakendoen met Duitsers
  • contact@sym-com.com | +49 2821 400 76 18
Search Menu

Los of strikt? Wat de omgang met deze onzekere tijden over onze cultuur zegt

Nederlanders zijn een nuchter volkje. Tenminste, zo zien veel Nederlanders dat graag. En als je er maar hard genoeg in gelooft, komt die nuchterheid vanzelf 😉 Hoewel veel Nederlanders vrij kalm op de corona-maatregelen hebben gereageerd, was er ook de nodige onzekerheid. Want wat mocht er nu wel? En vooral: wat mocht er niet?

Terwijl Duitsers over het algemeen precies wisten waar ze aan toe waren, was bij sommige Nederlanders verwarring troef. Toch een gebrek aan nuchterheid? Ingeborg Lindhoud ging op onderzoek uit en ontdekte ‘losse’ en ‘strikte’ landen.

Interpretatieruimte

Op sommige momenten leek het erop dat iedere Nederlander de regels op z’n eigen manier interpreteerde – met alle dilemma’s van dien. Zo mocht je in Nederland tijdens de intelligente lockdown “af en toe een frisse neus halen” (Mark Rutte tijdens de persconferentie van 27 maart jl.). Maar wat is af en toe een frisse neus: de dagelijkse jacht op wc-papier? Of de wekelijkse boswandeling op zondagmiddag? Niemand die wist wanneer die neus fris genoeg was. De regels konden op verschillende manieren worden geïnterpreteerd en het grijze gebied was groot. Een bewuste keus van Rutte en het Outbreak Management Team (OMT). Ze kennen hun pappenheimers en weten: bij te veel strikte verboden en geboden gaan Nederlanders al snel in de contramine.

Moet kunnen

Nederland bestaat een grote tolerantie voor en behoefte aan individuele vrijheid. Dat blijkt uit het uitgebreide SCP-Onderzoek “Denkend aan Nederland” (2019) en uit het onderzoek in 33 landen van de Amerikaanse psycholoog Michele Gelfand, dat ze heeft uitgewerkt in haar boek Rule makers, Rule Breakers (2018). Zij ontdekte dat er verschil bestaat tussen landen met een ‘losse’ cultuur aan de ene kant en landen met een ‘strikte’ cultuur aan de andere kant.

Kenmerkend voor landen met een losse cultuur is de grote mate aan individuele vrijheid: mensen bepalen grotendeels zelf hoe ze zich willen gedragen. Stilstaan voor het rode stoplicht, zelfs als er wijd en zijd niemand te bekennen is? Geen Nederlander die dat doet. Regels zijn er immers voor anderen, niet voor henzelf. “Dat bepaal ik zelf wel” of “moet kunnen” – hoor je het jezelf al zeggen? Rutte en het OMT hebben bij het ‘navigeren op zicht’ in corona-tijden dan ook veel interpretatieruimte gelaten en daarmee voor sommigen de onzekerheid vergroot.

Ook landen als Italië, Spanje, Brazilië, Zweden en de Verenigde Staten behoren tot de categorie ‘losse’ landen. Niet toevallig die landen waar de overheid in eerste instantie terughoudend reageerde – met alle gevolgen van dien. In Nederland duurde het ook even voor er strenge maatregelen werden genomen. Uiteindelijk hoefden er gelukkig niet zo strenge maatregelen te worden genomen, maar dat had ook anders kunnen uitpakken.

Voortvarende maatregelen

Het zal je vast niet verbazen: Duitsland heeft een ‘striktere’ cultuur dan Nederland. Waar Nederland een lage score heeft van 3,3 punten, scoren het voormalige West-Duitsland 6,5 punten en de vroegere DDR 7,5 punten. Zo bezien is het niet verbazingwekkend dat Jena in de Oost-Duitse deelstaat Thüringen als eerste Duitse stad het dragen van mondkapjes in het openbaar leven verplicht stelde.

Interessant daarbij is dat juist de vijf deelstaten in het oosten van Duitsland het hardst hebben aangedrongen op versoepeling van de maatregelen. Zij zijn slechts licht getroffen door covid-19. Enerzijds heeft dat inderdaad te maken met de voortvarende invoering van maatregelen. Anderzijds spelen daarbij ook zaken een rol die typisch zijn voor de oostelijke deelstaten: ze zijn minder dicht bevolkt, hebben een oudere en dus minder mobiele bevolking, hebben geen carnavalstraditie en de mensen hebben minder geld voor bijvoorbeeld een skivakantie.

Juist die laatste twee dingen hebben in het westen van Duitsland (en ook in Noord-Brabant) bijgedragen aan de snelle verspreiding van het virus. In Oost-Duitsland bleef het aantal infecties en slachtoffers echter om voornoemde redenen binnen de perken. Voor de regeringen van de Oost-Duitse deelstaten alle reden om de maatregelen zo snel mogelijk te versoepelen, ook om hun eigen economie met veel MKB-bedrijven op de been te houden.

Zelfs de mooiste interculturele theorieën zijn zelden zwart of wit! En dat is maar goed ook 😉

Meer sociale controle

In landen met een strikte(re) cultuur is er minder individuele vrijheid – hetzij omdat er meer aandacht voor het collectief is en/of omdat de overheid repressiever optreedt – en wordt er sneller corrigerend ingegrepen. Wie ooit in een Duitse sauna heeft gezeten met een groepje kletsende Nederlanders, die tijdens de ‘Aufguss’ tot stilte werden gemaand, weet wat ik bedoel! En ja, ook ik heb bij het negeren van een rood stoplicht weleens de opmerking naar mijn hoofd gekregen “den Kindern ein Vorbild” – voor welke kinderen ik op dat moment een voorbeeld had moeten zijn, was mij overigens een raadsel: er was er geen een in de buurt. In landen als Duitsland met een striktere cultuur zijn regels meer geïnstitutionaliseerd en is er dus meer bereidheid om je aan regels te houden, aan oude én aan nieuwe.

Tijdens de corona-crisis heeft Duitsland, net als andere striktere landen als Oostenrijk, Japan en Zuid-Korea, snel en proactief gehandeld en de maatregelen helder en duidelijk gecommuniceerd. Het gevolg: in Duitsland wisten veel mensen precies waar ze aan toe waren. In dat opzicht was er – bij alle onzekerheid over het verloop van de pandemie – juist een grote zekerheid over wat mocht en wat niet.

Reactie op bedreiging

Hoe meer bedreigingen een land het hoofd moet bieden, hoe strikter de cultuur. Dat is in een notendop de verklaring van Gelfand voor het ontstaan van losse en strikte culturen. Striktheid als reactie op natuurrampen, oorlogen, terrorisme en epidemieën – er is niet veel fantasie nodig om het je voor te kunnen stellen.

Ook factoren als egalitarisme, langetermijndenken en collectivisme spelen een rol bij hoe los of strikt een cultuur is. Individualistische samenlevingen zijn vaak losser, collectivistische strikter. In Nederland zie je dat platte hiërarchieën, de internationale handel en migratie hebben geleid tot een open samenleving met een behoorlijke mate aan flexibiliteit en individuele vrijheid. Duitsland heeft meer ervaring met bedreigende situaties, de samenleving is verticaler en als industrieland is het gebaat bij een striktere handhaving van regels.

Kunnen losse landen permanent strikter worden? Ook in het losse Nederland zijn de regels tijdelijk strikter geworden. Interessant is de vraag hoe lang dat zo blijft. De felle kritiek op de nieuwe coronawet maakt in ieder geval duidelijk dat de beperking van de individuele vrijheid niet zonder slag of stoot gaat.

Author:

Intercultureel trainer, adviseur en change-manager. Brengt eenheid in veelstemmigheid. Want communicatie verbindt.

Leave a Comment

Required fields are marked *.